Eilandspolder – water, veen en vogels

Op een winderige na-zomerdag stap ik binnen in de werkschuur van Landschap Noord-Holland, waar ik een afspraak heb met boswachter Melchior Sissingh. Tijdens mijn wandeling op etappe 10 van het Noord-Hollandpad van Schermerhorn naar Akersloot, raakte ik benieuwd naar dit bijzondere gebied, de Eilandspolder. De werkschuur is grotendeels gevuld met een enorme tafel waarop een afbeelding van de polder, de vogels. Het past bijna niet op de foto. Ook het plafond is in dezelfde stijl gehouden. Melchior werkt in het aangrenzende kantoor. Op een groot whiteboard aan de muur naast zijn bureau staan de taken die hem en zijn vrijwilligers te doen staan de komende periode. “Heb je laarzen aan?” vraagt hij me en kijkt ietwat bedenkelijk naar mijn toch wel stevige stappers. “Ik heb hier nog wel een paar voor je.” Hij leidt de weg naar de zolder en zoekt uit de vele klaarstaande grote en kleine laarzen precies mijn maat uit. We gaan de Eilandspolder verkennen met een boot.

De Eilandspolder nader bekeken  

De Eilandspolder bestaat uit honderden eilandjes verbonden door ondiepe sloten en kleine meertjes. Het westelijke deel van dit gebied wordt samen met de boeren beheerd door Landschap Noord-Holland. Vroeger was het een eiland tussen de Beemster en de Schermer tot die in de 17^e eeuw werden drooggelegd. Voor de inpolderingen begonnen, bestond het hele gebied tussen Amsterdam en Alkmaar uit veengebied. De Eilandspolder bestaat nog steeds grotendeels uit laagveen met ruisende rietkragen waartussen zelfs orchideeën groeien en is het beste te beleven met een bootje. Met zijn drassige en voedselrijke bodem is het gebied bij uitstek een broedplek voor weidevogels, zoals de grutto, kievit, de tureluur en scholekster alsook de zeldzamere soorten zoals de roerdomp en karekiet. In de winter vinden smienten, ganzen en wintertalingen hier rust en voedsel. Ik leer dat het woord ‘weidevogel’ alleen bestaat in het Nederlands. En langs de oostzijde van dit prachtige open veengebied loopt Etappe 10 van het Noord-Hollandpad.

We stappen in het lage bootje en varen de polder in door de ondiepe sloten. Achter de motor borrelt de modder omhoog en springt af en toe een vis uit het water. Er schijnt een waterig zonnetje en de wind blaast over het vlakke land. De weilanden zitten nu vol met ganzen: brandganzen, kolganzen en grauwe ganzen. Ook grazen hier en daar een paar koeien. Het zijn jonge koeien of vleeskoeien omdat het voor de boeren te veel werk is om hier melkkoeien te houden, legt Melchior uit.

Laarzen zijn onontbeerlijk in de Eilandspolder

Vogels kijken        

Bij een asfaltweg stappen we uit en lopen naar de vogelkijkhut bij het Kerkemeertje. Door het luikje zien we een open plas met een vlonder waarop een paar wintertalingen. ”De kleinste eenden die in Nederland voorkomen,” zegt Melchior. Als we teruglopen naar de boot zien – en horen – we een paar buizerds cirkelen boven het Uilenbosje. Melchior pakt zijn verrekijker om nog iets beter te kunnen vaststellen wat we zien en ontdekt dat een van de roofvogels een wespendief is. Hij maakt er meteen melding van, want het is een speciale gast in dit gebied.  Al vanaf zijn zesde jaar is Melchior enthousiast vogelaar en zijn bevlogenheid is aanstekelijk, want ook zijn vriendin heeft sinds een paar jaar de smaak flink te pakken.

De drukste tijd van het jaar is voor Melchior de broedtijd van 15 maart tot 15 juli. In die periode is hij volop bezig met zorgen dat de weilanden op tijd gemaaid zijn, de waterstand op peil wordt gehouden, met het openen en sluiten van talloze sluisjes en het beheer van de roofdieren zoals vossen. Behalve vossen azen ook hermelijnen en buizerds op eieren en kuikens. Een open weidevogellandschap is nodig voor de steeds zeldzamer wordende grutto’s bijvoorbeeld. Want 70 procent van alle grutto’s broedt en leeft in Nederland. “Voor het voortbestaan van de soort moet van elk nest van de 70 broedparen minstens een zesde van de kuikens groot worden, maar dit halen we vaak niet,” legt Melchior uit.

70 procent van alle grutto’s broedt en leeft in Nederland

Boomgaard met hoogstamfruit

In de Eilandpolder groeien weinig bomen. Ook dat is een taak van de boswachter en zijn vrijwilligers, het verwijderen en rooien van (ongewenste) bomen. “Want,” zegt Melchior, “Bos is er genoeg en weidelandschap is schaars.” En weidevogels broeden niet in de omgeving van bomen vanwege de bedreiging van roofvogels. Toch is er een eilandje waar nog wel bomen staan, hele bijzondere bomen. We leggen aan – of eigenlijk, we varen de wal op – bij de boomgaard. Een appel- en perenboomgaard van wel honderd jaar oud met hoogstamfruitbomen. Hier hebben vrijwilligers en kinderen de vorige dag appels geplukt waarna ze in de werkschuur appelmoes hebben gemaakt. Een van de georganiseerde activiteiten van het Landschap Noord-Holland. Ik ben blij met de laarzen, want het is ook hier modderig en zompig. Melchior wijst op de bramenstruiken aan de rand van de boomgaard. Deze worden regelmatig gesnoeid, anders zouden ze het gebied snel overwoekeren. De schapen die nieuwsgierig vanaf een afstandje naar ons kijken houden het gras in toom. In een van de bomen hangt een vleermuizenhok. In een andere boom is een langwerpige buis geplaatst in de hoop dat een steenuil er een nest in bouwt.

Zonnedauw    

We varen weer terug richting de werkschuur en maken nog een laatste stop bij een eilandje vol veenmos, het meest oorspronkelijke landschap. Door het land regelmatig te maaien wordt het landschap in stand gehouden. Langs de rietkragen groeit het land verder aan en ik voel er de grond bewegen onder mijn laarzen. Het lijkt – behalve het mos, het riet en wat grassprieten – kaal en leeg, maar Melchior wijst me op een bijzonder plantje – het vleesetende zonnedauw wat het goed doet in vochtige omstandigheden. Door de kleverige tentakeltjes blijft de prooi aan het plantje plakken. Al deze kleine en grote verrassingen maakten het een leerzame en vooral leuke middag op stap met de boswachter.

Eilandje met veenmos in de Eilandspolder

Tips  

Er is het hele jaar door veel te zien en te beleven in het Noord-Hollandse landschap of je nu wandelt, fietst of vaart. Er worden regelmatig activiteiten en excursies georganiseerd. Kijk voor meer informatie op:

https://www.landschapnoordholland.nl/activiteiten

Tekst en beeld: Marjo Kuilman